Artykuł przygotowany wspólnie z Katarzyną Stasiak, nauczycielem nauczania wczesnoszkolnego.

Dzieci od najmłodszych lat uwielbiają rymowanki. Amerykańskie i angielskie filmy edukacyjne dla małych dzieci pełne są rymów, które nie tylko przyspieszają zapamiętywanie, ale taże sprawiają najmłodszym wiele radości. Pełno jest anglojęzycznych rymowanek na YouTube. W polskim nauczaniu nie przykładamy do nich aż tak dużej wagi. Są w poezji, przekazywanych z pokolenia na pokolenie wierszykach, ale zbyt rzadko wykorzystuje się ich potencjał w nauce. W lulandzkich filmach i grach znajdziecie ich bardzo wiele. Używamy ich ucząc nazw miesięcy, godzin na zegarze, czy numerów alarmowych. Na domowyprzedszkolak.pl większość wierszyków można wydrukować i kontynuować zabawę poza komputerem. Dlaczego warto?

Już niemowlę może z zainteresowaniem przysłuchiwać się czytanym na głos rymowanym i rytmicznym tekstom. Starsze dziecko będzie potrafiło wskazać swoje ulubione wierszyki, prosząc o wielokrotne ich odczytywanie - a w takiej sytuacji część rodziców nawet obudzona w środku nocy potrafi wyrecytować ulubiony utwór swojej pociechy. Dzielne Przedszkolaki co jakiś czas będą dumnie recytowały nowo poznane wierszyki i na pewno będą one towarzyszyły każdej przedszkolnej uroczystości. Warto może postawić sobie pytanie, dlaczego tak się dzieje? Dlaczego dzieci tak lubią rymowanki i jaką rolę odgrywa rym w rozwoju naszych dzieci?

Witold Szwajkowski, autor wielu książek zawierających rymowanki dla dzieci, uważa że: Znaczenie rymowanych tekstów w edukacji trudno przecenić. Odgrywają szczególną rolę w kształceniu u dzieci świadomości dźwiękowej warstwy mowy, niezbędnej dla rozwinięcia umiejętności nauki czytania i pisania, wzbogacają słownictwo, a także sprzyjają utrwalaniu znaczenia słów w różnych kontekstach. Podobnie uważa Regina Kreft, doradca metodyczny
w edukacji wczesnoszkolnej, która wymienia następujące zalety rymowanek:

  • rozwijają twórczą aktywność językową;

  • wzbogacają słownictwo dziecka;

  • rozwijają pamięć;

  • doskonalą poczucie rytmu;

  • poszerzają wiedzę z różnych dziedzin;

  • sprawiają dziecku dużo radości, wprawiają w pogodny nastrój.

Dzięki temu, że w rymowankach wykorzystuje się rytm, którego obecność jest bardzo ważna w życiu każdego człowieka (rytm bicia serca, rytmiczny oddech, rytmiczna powtarzalność pór roku itd.), przykuwają one uwagę nawet najmłodszych słuchaczy. Głośna recytacja krótkich wierszyków to wspaniała okazja na wesołą zabawę z maluszkiem, w trakcie której będzie on początkowo osłuchiwał się z językiem, a później poznawał już znaczenie konkretnych wyrazów. Taki oto krótki wierszyk będzie na przykład bardzo pomocny przy nauce nazw części ciała.

"Lata mucha koło ucha,

Lata bąk koło rąk,

Lecą ważki koło paszki,

Lata pszczoła koło czoła,

Lata mucha koło brzucha,

Lecą muszki koło nóżki,

Biegną mrówki koło główki,

Pełznie gąsieniczka dokoła policzka."

Konstrukcja dobrej rymowanki powinna być w pewien sposób przewidywalna. Witold Szwajkowski twierdzi, że rymowanka w sposób naturalny wymusza skupienie na przekazywanym przesłaniu lub informacji i prowokuje słuchacza do domyślania się, lub co najmniej oczekiwania, jakie słowa czy zwroty zostaną użyte w kolejnym wersie, które będą pasowały rytmicznie i rymowały się z tymi, które już usłyszał. I dlatego dziecku łatwiej będzie zapamiętać pewne informacje, jeśli przybiorą one postać krótkiego wierszyka.

Rymowanki mogą ułatwić dzieciom zapamiętywanie na przykład nazw dni tygodnia, miesięcy, kolejnych liter w alfabecie. Także reguły ortograficzne staną się znacznie łatwiejsze (i przyjemniejsze) do zapamiętywania.

Zegar Lulka - edukacyjny film z rymowankami.

Nie można przecenić znaczenia rymowanek w ćwiczeniach logopedycznych. Istnieje wiele wierszyków stworzonych specjalnie po to, by rozwijać właściwą wymowę oraz doskonalić słuch fonematyczny dziecka. Któż nie pamięta wierszyka ćwiczącego wymowę spółgłoski „r”:

Czarna krowa w kropki bordo,

Gryzła trawę, kręcąc mordą.

Iwona Podlasińska, konsultantka logopedyczna, we wstępie do książki zawierającej teksty stanowiące pomoc do ćwiczeń związanych z artykulacją głosek dźwięcznych i bezdźwięcznych „Dranie w tranie, czyli wiersze trudne niesłychanie”, pisze: Nagromadzenie słów z głoskami dźwięcznymi i bezdźwięcznymi, ustawienie ich w odpowiednie pary (…) ma pomóc dziecku w prawidłowym osłuchaniu się z ich brzmieniem, w nabyciu umiejętności różnicowania ich (kształcenie słuchu fonematycznego), jak również w ćwiczeniu ich właściwej wymowy (…) Oto przykład znajdującego się w tym zbiorze utworu:

Raz po piasku biegł bobasek.

Po co bobas biegł? Po piasek

Z tego piasku – wołał w pędzie -

dla bobasków ciasto będzie.

Wierszowanki mogą stać się również doskonałym towarzyszem zabaw ruchowych. Dobrze dobrany tekst takiej rymowanki będzie nie tylko wskazywał czynności, jakie dziecko ma wykonywać, doskonaląc tym samym koordynację wzrokowo-ruchową, orientację w schemacie ciała, ale będzie stanowił również pretekst do ćwiczeń logopedycznych, usprawniających płynność mowy, a także pobudzi dziecięcą wyobraźnię, pozwoli mu się zrelaksować i odprężyć. Przykładem takiego tekstu może być fragment utworu ze zbioru „Rymowana gimnastyka dla smyka”:

Krok do przodu i dwa w bok.

Hop! Przed siebie długi skok.

Zamykam oczy i kucam,

Udaję, że piłkę rzucam.

Okazuje się więc, że rymowane teksty odgrywają w życiu naszych dzieci naprawdę istotną rolę. Są wspaniałą okazją do zabawy, która będzie stymulowała ich rozwój pod wieloma aspektami. Nie tylko ułatwiają zapamiętywanie pewnych treści, które są tematem konkretnego wierszyka, ale przede wszystkim rozwijają pamięć dzieci, a dzięki temu są niezrównaną pomocą na dalszej edukacyjnej ścieżce. Warto więc otaczać swoje dziecko rymowankami, a po wielu latach na pewno część z nich pozostanie głęboko w pamięci dorosłego już człowieka, by od czasu do czasu powracać do niego jako ciepłe wspomnienie z krainy, gdzie:

"Wlazł kotek na płotek i mruga, ładna to piosenka nie długa,

Nie długa, nie krótka, a w sam raz, zaśpiewaj koteczku jeszcze raz".

 

Pamiętacie wierszyki z dzieciństwa? Jakie są ulubione rymowanki Waszych dzieci?

Bibliografia:

  1. Witold Szwajkowski, Pomoce dydaktyczne i rymowanki edukacyjne w nauce matematyki, http://www.instytutraabe.pl/art/9/pomoce_dydaktyczne_i_rymowanki_edukacyjne_w_nauce_matematyki.html#.Uw-BSs5AT-Y

  2. Regina Kreft, Zagadki, rymowanki, wyliczanki w rozwoju dziecka, http://www.cen.edu.pl/cen_serwis/index.php?art=594&id=9&id2=19

  3. Agnieszka Frączek, Dranie w tranie, czyli wiersze trudne niesłychanie.

  4. Witold Gawdzik, Ortografia i gramatyka na wesoło.

  5. Pan Pierdziołka spadł ze stołka. Powtarzanki i śpiewanki.

  6. Nowe fikołki pana Pierdziołki. Powtarzanki i śpiewanki.